ศูนย์ภูมิปัญญาสมุนไพรล้านนา · เชียงใหม่
ที่มาของศูนย์ภูมิปัญญาสมุนไพรล้านนา
ศูนย์ภูมิปัญญาสมุนไพรล้านนาเริ่มจากความสนใจส่วนตัวของกลุ่มคนในเชียงใหม่ที่อยากเก็บองค์ความรู้เรื่องสมุนไพรพื้นบ้านไว้ไม่ให้หายไปตามกาลเวลา เราทำงานร่วมกับผู้สูงอายุในชุมชนเพื่อบันทึกตำรับและวิธีใช้อย่างเป็นระบบ
จุดเริ่มต้นของโครงการ
โครงการเริ่มจากการพูดคุยกับผู้สูงอายุในชุมชนรอบเมืองเชียงใหม่ที่ยังทำสมุนไพรใช้เองอยู่ หลายท่านมีสูตรที่จำได้แม่นแต่ไม่มีใครจดไว้ เราจึงเริ่มบันทึกด้วยการจดตามคำบอกเล่า แล้วนำกลับไปตรวจสอบกับท่านอีกครั้งก่อนเผยแพร่
การคุยครั้งแรกมักเริ่มจากคำถามง่าย ๆ ว่าในบ้านมีอะไรปลูกอยู่แล้วบ้าง พืชชนิดใดใช้กับข้อเข่าตอนที่ยังทำไร่ทำสวน และใครในหมู่บ้านที่ยังจำวิธีเตรียมได้แม่นที่สุด คำตอบเหล่านี้กลายเป็นจุดตั้งต้นของทุกบันทึกที่ตามมา
องค์ความรู้
หมุนรอบจุดเดียว
สี่วัตถุดิบหลักที่ปรากฏซ้ำในตำรับส่วนใหญ่ของชุมชนรอบเชียงใหม่
ปรัชญาการทำงานของเรา
เราเชื่อว่าองค์ความรู้ท้องถิ่นควรถูกบันทึกอย่างตรงไปตรงมา ไม่ใส่คำกล่าวอ้างเกินจริง และระบุที่มาไว้ทุกครั้งที่ทราบ ทุกตำรับที่เผยแพร่ผ่านการอ่านทบทวนโดยคนในชุมชนอย่างน้อยหนึ่งท่าน เพื่อให้มั่นใจว่าสิ่งที่เขียนตรงกับที่ปฏิบัติกันจริง
บันทึกตามที่พูดจริง
เราไม่ปรับถ้อยคำให้ดูเป็นวิชาการเกินกว่าที่ผู้บอกเล่าใช้จริง คำเรียกพืชและหน่วยตวงในครัวยังคงไว้ตามเดิม เพราะรายละเอียดเหล่านั้นคือส่วนหนึ่งของตัวตำรับ
ระบุที่มาทุกครั้ง
ทุกหน้าตำรับเขียนกำกับว่าเก็บจากชุมชนใด และบันทึกเมื่อไร หากผู้บอกเล่าไม่สะดวกให้เปิดเผยชื่อ เราจะเขียนเพียงพื้นที่โดยไม่ระบุตัวบุคคล
ทบทวนก่อนเผยแพร่
ร่างแรกจะถูกส่งกลับให้ผู้บอกเล่าอ่านทวนเสมอ หากท่านเห็นว่าเขียนคลาดเคลื่อนหรือไม่ควรเปิดเผยส่วนใด เราจะแก้ไขหรือตัดออกก่อนขึ้นเว็บไซต์
ทีมผู้รวบรวมองค์ความรู้
ทีมของเราประกอบด้วยคนท้องถิ่นที่คุ้นเคยกับสมุนไพรในสวนหลังบ้าน นักศึกษาที่สนใจภูมิปัญญาไทย และผู้ที่ช่วยเรื่องการเรียบเรียงภาษา ทุกคนทำงานแบบอาสาสมัคร ไม่มีค่าตอบแทนจากตำรับใดเป็นพิเศษ เราจึงไม่มีเหตุจูงใจให้เลือกเสนอสูตรใดมากกว่ากัน
ผู้ให้ข้อมูลในชุมชน
ผู้สูงอายุในหมู่บ้านรอบเชียงใหม่ที่ยังเตรียมสมุนไพรใช้เอง เป็นผู้เล่าตำรับและตรวจทานร่างทุกชิ้น
ชุมชน
ผู้บันทึกภาคสนาม
นัดหมายลงพื้นที่ จดบันทึกด้วยมือ และพิมพ์เก็บเป็นไฟล์แยกตามตำรับเพื่อให้ค้นคืนได้ง่าย
ภาคสนาม
ผู้เรียบเรียงภาษา
จัดเรียงคำบอกเล่าให้อ่านง่ายโดยไม่เปลี่ยนความหมาย และตรวจคำเรียกพืชให้ตรงกับที่ชุมชนใช้
ภาษา
อาสาสมัครตรวจทาน
นักศึกษาที่สนใจภูมิปัญญาไทย ช่วยอ่านทวนเนื้อหาก่อนเผยแพร่และแจ้งจุดที่ยังไม่ชัดเจน
ตรวจทาน
วิธีการเก็บข้อมูลภาคสนาม
การลงพื้นที่ทำโดยนัดหมายล่วงหน้าและขออนุญาตก่อนบันทึกเสียงหรือถ่ายภาพ เราจดบันทึกด้วยมือแล้วจึงพิมพ์เก็บไว้เป็นไฟล์แยกตามตำรับ ก่อนเผยแพร่จะส่งกลับให้ผู้บอกเล่าอ่านทวนอีกครั้ง หากมีส่วนใดที่ท่านไม่ประสงค์ให้เผยแพร่ เราจะตัดออกทันที
นัดหมายและขออนุญาตก่อน
โทรหรือฝากข้อความล่วงหน้าอย่างน้อยสองสามวัน ระบุว่าจะขอจดบันทึกเรื่องใด และให้ท่านเลือกเวลาที่สะดวกเอง
ล่วงหน้า
จดด้วยมือก่อนพิมพ์
ใช้สมุดจดระหว่างนั่งฟัง แล้วค่อยพิมพ์เก็บเป็นไฟล์แยกตามตำรับ การจดมือช่วยให้จับรายละเอียดเล็ก ๆ ที่มักหลุดตอนพิมพ์
สมุดจด
ส่งร่างกลับให้อ่านทวน
ก่อนขึ้นเว็บไซต์ ทุกชิ้นกลับไปหาผู้บอกเล่าอีกครั้งเพื่อยืนยันว่าสิ่งที่เขียนตรงกับที่ท่านทำจริง
ทวนซ้ำ
ตัดส่วนที่ไม่ประสงค์เผยแพร่
หากท่านขอถอนรายละเอียดใดออก เราดำเนินการทันทีโดยไม่ต้องอธิบายเหตุผล และไม่นำกลับมาใช้ในภายหลัง
ตามคำขอ
สิ่งที่เราเลือกไม่ทำ
เราไม่จำหน่ายสมุนไพร ไม่โฆษณาสินค้า และไม่ให้คำแนะนำเฉพาะบุคคลผ่านเว็บไซต์ การตัดสินใจเหล่านี้ตั้งใจเพื่อให้เนื้อหาของเรายังเชื่อถือได้ในฐานะแหล่งเรียนรู้ ไม่ใช่ช่องทางขายของ เราไม่มีพันธมิตรทางธุรกิจกับร้านค้าใดเป็นพิเศษ
ไม่มีป้ายโฆษณา
ไม่มีค่าตอบแทนจากร้านค้า
ไม่มีคำแนะนำเฉพาะบุคคล
เปิดอ่านได้ทุกตำรับ
ข่า
เกลือสมุทร
ใบมะกรูด
ขมิ้นชัน
การร่วมมือกับชุมชน
เราทำงานกับกลุ่มผู้สูงอายุในชุมชนและวัดหลายแห่งในเชียงใหม่ บางครั้งได้รับการเชิญไปร่วมกิจกรรมแลกเปลี่ยนความรู้ในชุมชน การร่วมมือเหล่านี้ไม่มีค่าใช้จ่ายและไม่มีข้อผูกมัดใด ๆ ทั้งสองฝ่าย เรายินดีรับฟังข้อเสนอจากชุมชนที่อยากบันทึกตำรับของตัวเองไว้
หากชุมชนใดสนใจเริ่มบันทึกตำรับของตัวเอง เราช่วยได้ตั้งแต่การวางโครงคำถามสำหรับการสัมภาษณ์ การจัดเก็บไฟล์ให้ค้นคืนง่าย ไปจนถึงการอ่านทวนร่างก่อนตีพิมพ์ โดยไม่คิดค่าใช้จ่ายและไม่ผูกขาดเนื้อหา
พื้นที่แลกเปลี่ยนความรู้ที่เราออกไปร่วมบ่อยครั้งในเขตอำเภอเมืองเชียงใหม่
การขอใช้เนื้อหา
เนื้อหาทั้งหมดบนเว็บไซต์นี้เผยแพร่เพื่อการเรียนรู้ส่วนบุคคล หากต้องการนำไปใช้ในงานวิชาการ งานสอน หรือโครงการชุมชน กรุณาติดต่อเราผ่านหน้าติดต่อเราก่อน เพื่อให้เราสอบถามผู้บอกเล่าต้นทางและระบุที่มาให้ถูกต้อง
การขออนุญาตมักใช้เวลาสักสองสามวัน เพราะเราต้องติดต่อผู้บอกเล่าแต่ละท่านก่อนทุกครั้ง เมื่อได้รับคำตอบแล้ว เราจะแจ้งเงื่อนไขการอ้างอิงที่เหมาะสมให้ทราบเป็นลายลักษณ์อักษร
ติดต่อและข้อเสนอแนะ
หากท่านมีข้อมูลเพิ่มเติมหรือพบข้อผิดพลาดในเนื้อหา ยินดีรับฟังและพร้อมแก้ไข ท่านสามารถติดต่อได้ทางที่อยู่ เบอร์โทรศัพท์ หรือแบบฟอร์มสอบถามในหน้าติดต่อเรา เราตอบกลับทุกข้อความที่เข้ามา แม้อาจใช้เวลาสักสองสามวันในช่วงที่ทีมงานลงพื้นที่
- ที่อยู่
- 99/2 ถนนนิมมานเหมินท์ ตำบลสุเทพ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ 50200
- โทรศัพท์
- +66 53 894 321
- อีเมล
- [email protected]
- เวลาทำการ
- จันทร์–ศุกร์ 09:00–18:00 น.
ทำไมศูนย์ถึงไม่ขายสมุนไพร
เราเริ่มจากความสนใจเรื่องการเก็บองค์ความรู้ ไม่ได้เริ่มจากธุรกิจ การไม่มีรายได้จากตำรับใดทำให้เราเลือกเสนอสูตรตามความครบถ้วนของข้อมูล ไม่ใช่ตามยอดขาย
ผู้บอกเล่าได้รับอะไรจากการร่วมโครงการ
ท่านได้รับสำเนาบันทึกของตัวเองกลับไปเก็บไว้ และมีสิทธิ์ขอแก้ไขหรือถอนเนื้อหาออกจากเว็บไซต์ได้ทุกเมื่อโดยไม่ต้องให้เหตุผล
จะแจ้งข้อมูลเพิ่มเติมหรือแก้ไขเนื้อหาได้อย่างไร
ส่งข้อความมาที่อีเมลหรือโทรศัพท์ที่ระบุไว้ หรือใช้แบบฟอร์มสอบถามในหน้าติดต่อเรา ระบุชื่อตำรับและหน้าที่พบข้อผิดพลาด จะช่วยให้เราตรวจสอบได้เร็วขึ้น
ชุมชนที่สนใจเริ่มบันทึกตำรับเองควรเริ่มจากตรงไหน
เริ่มจากทำรายชื่อผู้สูงอายุที่ยังเตรียมสมุนไพรอยู่ แล้วนัดคุยแบบไม่เป็นทางการหนึ่งครั้งก่อน จากนั้นค่อยวางโครงคำถามและขออนุญาตบันทึกอย่างเป็นระบบ