คลังสูตรดูแลหัวเข่าแบบโบราณ

สี่ตำรับหลักที่ใช้กันในครัวเรือนภาคเหนือ

ตำรับแต่ละอย่างต่างกันที่อุณหภูมิและวิธีใช้ ไม่ใช่แค่ชนิดของสมุนไพร บางตำรับใช้ความร้อนเพื่อคลายความตึง บางตำรับใช้ความเย็นเพื่อลดความรู้สึกหนักหลังเดินนาน สองตำรับที่เหลืออยู่ในรูปน้ำมันสำหรับนวดและน้ำต้มสำหรับแช่ขา การเลือกให้ตรงกับความรู้สึกของตัวเองจึงสำคัญกว่าการใช้สูตรที่ได้ยินว่าดีที่สุด

ด้านล่างคือรายละเอียดของแต่ละตำรับ ทั้งส่วนผสม ปริมาณโดยประมาณ และข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนลงมือทำทุกครั้ง

ตำรับน้ำมันนวดจากตะไคร้และใบส้มป่อย

บางครัวเรือนทำน้ำมันนวดไว้ใช้เอง โดยนำตะไคร้และใบส้มป่อยไปต้มกับน้ำมันมะพร้าวด้วยไฟอ่อน กรองเอาแต่น้ำมันเก็บใส่ขวดแก้วสีชมภู ใช้ถูนวดเบา ๆ รอบหัวเข่าก่อนนอน ต้องเก็บในที่เย็นและใช้ให้หมดภายในสองเดือน เพราะน้ำมันทำเองไม่มีสารกันเสีย

การต้มด้วยไฟอ่อนและคนเป็นระยะช่วยให้น้ำมันไม่ไหม้ติดก้นหม้อ ถ้ากลิ่นเริ่มเปลี่ยนหรือเห็นตะกอนลอยผิดปกติ ให้ทิ้งทั้งขวดแล้วทำใหม่ อย่าฝืนใช้ต่อ

• ไฟอ่อน ต้มจนกลิ่นออก

  คนเป็นระยะเพื่อไม่ให้สมุนไพรไหม้ติดก้นหม้อ

• กรองให้สะอาดก่อนบรรจุ

  เก็บในขวดแก้วสีชมภู วางในที่เย็นและมืด

• ใช้ให้หมดภายในสองเดือน

  น้ำมันทำเองไม่มีสารกันเสีย จึงไม่ควรเก็บข้ามฤดู

การเตรียมวัตถุดิบล่วงหน้า

หากใช้สมุนไพรบ่อย การเตรียมผงไว้ล่วงหน้าช่วยประหยัดเวลา บดให้ละเอียดแล้วแบ่งใส่ถุงเล็ก ๆ ต่อหนึ่งครั้งที่ใช้ เขียนวันที่กำกับไว้ข้างถุง เก็บในกล่องทึบแสงในตู้ที่แห้ง เมื่อจะใช้ก็หยิบออกมาได้ทันที วิธีนี้ยังช่วยให้ควบคุมปริมาณได้สม่ำเสมอด้วย

ไม่ควรบดเตรียมไว้มากเกินกว่าที่จะใช้หมดในหนึ่งเดือน เพราะผงสมุนไพรดูดความชื้นได้เร็วในอากาศเมืองเชียงใหม่ช่วงปลายฝน ถ้าผงจับตัวเป็นก้อนหรือมีกลิ่นอับ ให้ทิ้งและบดใหม่